{"id":739,"date":"2009-12-22T00:50:36","date_gmt":"2009-12-21T22:50:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.historielaget.jostedal.no\/?page_id=739"},"modified":"2025-04-13T14:43:36","modified_gmt":"2025-04-13T12:43:36","slug":"pa-jakt-etter-mellomalderkyrkja-i-jostedalen","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.historielaget.jostedal.no\/?page_id=739","title":{"rendered":"P\u00e5 jakt etter mellomalderkyrkja i Jostedalen (JSA 2009)"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>[Fr\u00e5 Jostedal skule- og bygdeavis<\/em>, 2009]<\/p>\n

Dokument fr\u00e5 ti\u00e5ra f\u00f8r 1349 (svartedauden) fortel oss at Jostedalen hadde b\u00e5de prest og kyrkje p\u00e5 den tida. Me veit \u00f2g sikkert at dagens lafta kyrkje var bygd i 1660. Men kva kan me vite om kyrkjebygningen eller bygningane som stod i bygda f\u00f8r 1600? Det sp\u00f8rsm\u00e5let har kome opp i samband med boka som sokner\u00e5det skal gje ut til 350-\u00e5rsjubileet neste \u00e5r.<\/p>\n

Ein har lenge rekna med at mellomalderkyrkja i Jostedalen var ei stavkyrkje, som var den vanlege trekyrkjetypen p\u00e5 den tida. Men ein har aldri visst noko sikkert om dette. Somme har dessutan meint at mellomalderkyrkja vart heilt borte d\u00e5 dalen var folketom etter svartedauden. Den kjende segna om kyrkjebygginga og kyrkjeklokka fortel at nybyggjarane ikkje fann spor etter den gamle kyrkja. Eit dokument fr\u00e5 1656 seier dessutan at kyrkja som stod d\u00e5, var \u201cen gammel Bygning som for hundrede Aar siden er f\u00f8rst Opbygt, da J\u00f6stedal bleff Opr\u00f8det\u201d. Dette er bakgrunnen for at det i somme framstillingar st\u00e5r at nybyggjarane p\u00e5 1500-talet sette opp ei heilt ny kyrkje.<\/p>\n

No er eit interessant arbeid p\u00e5 gang som kan gje betre svar p\u00e5 desse sp\u00f8rsm\u00e5la. Skriftlege dokument har ein ikkje som kan gjere oss klokare, s\u00e5 ein m\u00e5 leite etter svaret i sj\u00f8lve kyrkjebygningen.<\/p>\n

Her har Riksantikvaren vore til stor hjelp. Riksantikvaren har eit stort stavkyrkjeprogram som mellom anna skal kartleggje gjenbruk av gamle stavkyrkjedelar i nyare kyrkjebygningar. Det var heilt vanleg i kyrkjebygg som i andre bygg \u00e5 bruke om att materialar fr\u00e5 eldre bygg. Riksantikvaren skal registrere stavkyrkjedelar over heile landet og er i gang med registreringar i to austlandsfylke.<\/p>\n

Kyrkjejubileet i Jostedalen har gjort at dei har framskunda granskinga av kyrkja v\u00e5r. Ein entusiastisk Stig Nordrumshaugen, som til dagleg arbeider i F\u00f8rde, stilte p\u00e5 synfaring p\u00e5 kort varsel i midten av juni. Stig og Leif Anker fr\u00e5 stavkyrkjeprogrammet var vidare p\u00e5 grundige synfaringar i kyrkja b\u00e5de i august og 29. oktober. Dagen etter ringjer me og sp\u00f8r i veg, nyfikne som me er.<\/p>\n

– Kyrkjegranskar Stig Nordrumshaugen, kva har de funne ut?
\n<\/em>– Jostedal kyrkje er sv\u00e6rt interessant! Her er det mykje gjenbrukte bygningsdelar i skip, tak og t\u00e5rn.
\n– Kan de sl\u00e5 fast om det er materialar fr\u00e5 ei eller fleire tidlegare kyrkjebygningar, og kor gamle dei er?<\/em>
\n– Vi kan seie at det finst delar fr\u00e5 minst ein tidlegare bygning som mest sannsynleg har vore eit stavverk. Det er uvisst p\u00e5 noverande tidspunkt om desse gjenbrukte delane er fr\u00e5 tidleg eller sein mellomalder. Vidare er det fleire gjenbrukte bygningsdelar som kan vere etterreformatoriske, alts\u00e5 fr\u00e5 nybyggjarperioden. Dermed kan me heller ikkje vere sikre p\u00e5 om det vart bygt ei heilt ny kyrkje midt p\u00e5 1500-talet, eller om dei bygde opp att ei gamal stavkyrkje. Men me held det for mogleg at fleire av materialane i kyrkja stammar fr\u00e5 ei mellomalderbygning, og det er n\u00e6rliggjande \u00e5 tru at det kan ha vore ei kyrkje. Ei dendrokronologisk datering\/fotografering (\u00e5rringspr\u00f8ve) kan gje oss n\u00e6rare svar p\u00e5 det. Det er gode moglegheiter for datering av materialane i kyrkja.
\n– Har du nokre d\u00f8me?<\/em>
\n– Me er som sagt varsame med \u00e5 konkludere, men det finst fleire profilerte tiler (veggplank) og profilerte sperrer som kan stamme fr\u00e5 eit stavverk. Utover det finst det ein del material i t\u00e5rnet som er tydelig gjenbrukte bygningsdelar. Stolpane som st\u00e5r lengst mot aust i skipet kan \u00f2g vere gjenbruk fr\u00e5 ein eldre t\u00e5rnkonstruksjon. Grunnstokken dei st\u00e5r p\u00e5, er eit byggjesystem som var i bruk i stavkyrkjer. Noko av dette ser ut som gamle delar som er hogde om, men n\u00e5r det har vore gjort er usikkert. Det er \u00f2g registrert to stolpar i fj\u00f8sen ved sida av kyrkja som har vore brukt som portstolpar til kyrkjegarden i moderne tid. Slik stolpane opphavleg er konstruerte, har dei vore nytta i ein annleis konstruksjon.
\n– De har b\u00e5de sett bak kledningen og under golvet. Korleis st\u00e5r det til med kyrkja?
\n<\/em>– Me er uroa for noko av det restaureringsarbeidet som er gjort tidlegare. Svillene er st\u00f8ypte inn i betong, og det er ikkje bra. Dei har byrja \u00e5 rotne i novendane, noko som ikkje blir betre slik dei ligg no. Tverrsvillane under t\u00e5rnkonstruksjonen har roteskadar, men som hovudsakeleg er eldre, men det bygningsfysiske milj\u00f8et er av ein slik karakter at ein her m\u00e5\u00a0 vurdere nye tiltak som kan betre situasjonen for kyrkja. Murane som er tetta utvendig og innvendig med betong, tilf\u00f8rer konstruksjonen fukt og gjer at det ikkje t\u00f8rkar godt nok opp.<\/p>\n

Dei to karane skriv no ein rapport til Riksantikvaren om kva dei har funne. Den vil liggje til grunn for det som kjem i jubileumsboka for kyrkja neste \u00e5r. Det vil vidare bli vurdert om det er mogleg \u00e5 gjere meir n\u00f8yaktige dateringar av delar i kyrkja, anten med \u00e5rringspr\u00f8ver (dendrokronologi) som er mest n\u00f8yaktig, eller karbondatering (C14).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

[Fr\u00e5 Jostedal skule- og bygdeavis, 2009] Dokument fr\u00e5 ti\u00e5ra f\u00f8r 1349 (svartedauden) fortel oss at Jostedalen hadde b\u00e5de prest og kyrkje p\u00e5 den tida. Me veit \u00f2g sikkert at dagens lafta kyrkje var bygd i 1660. Men kva kan me vite om kyrkjebygningen eller bygningane som stod i bygda f\u00f8r 1600? Det sp\u00f8rsm\u00e5let har kome […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":600,"menu_order":1,"comment_status":"open","ping_status":"open","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-739","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.historielaget.jostedal.no\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/739","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.historielaget.jostedal.no\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.historielaget.jostedal.no\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historielaget.jostedal.no\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historielaget.jostedal.no\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=739"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.historielaget.jostedal.no\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/739\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3784,"href":"https:\/\/www.historielaget.jostedal.no\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/739\/revisions\/3784"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.historielaget.jostedal.no\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/600"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.historielaget.jostedal.no\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=739"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}